ΤΑ ΜΟΥΣΑΤΑ ΚΑΙ Ο ΦΟΡΟΔΟΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ 1583 Δοκίμιο του Κώστα Γεωργόπουλου-Πακιόλου δοκίμιο

ΤΑ  ΜΟΥΣΑΤΑ  ΕΙΚΟΣΙΜΙΑΣ  ΚΑΙ Ο ΦΟΡΟΔΟΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΚΑΣΤΡΟΦΥΛΑΚΑ  ΤΟ 1583

 

Τις βασικές πληροφορίες για την ίδρυση  του χωριού Μουσάτα και το χρόνο που αυτό ιδρύθηκε ,αντλούμε από το φοροδοτικό πίνακα του 1678.

Θεωρείται έγγραφο μεγάλης σημασίας της εποχής εκείνης ,που σώζεται  στα κρατικά αρχεία της Βενετίας.

Πρόκειται για έγγραφο στο οποίο αναγράφονται τα ποσά που κατέβαλαν

σαν ετήσιο φόρο , τα μοναστήρια και οι οικισμοί του Νησιού στους Βενετούς.

Στο έγγραφο αυτό που επεξεργάζεται και αναλύει ο ιστορικός και ερευνητής ,κ. Γ.Μοσχόπουλος στο έργο του Ιστόρία της Κεφαλονιάς (Α καιΒ τόμος) περιλαμβάνονται συνολικά 170 οικισμοί.

Ανάμεσα σ’ αυτούς και  επτά  οικισμοί που συγκροτούσαν  την ευρύτερη περιφέρεια της Εικοσιμίας και από τους οποίους σώζονται στις μέρες μας  οι εξής πέντε : Ποριαράτα,Μουσάτα, Βλαχάτα, Σιμωτάτα, και Λουρδάτα.

Ο ιστορικός Μοσχονάς έχει κατατάξει τους οικισμούς της Εικοσιμίας σε τέσσαρες ομάδες ανάλογα με τον πιθανό χρόνο ιδρύσεώς τους.

Στην πρώτη ομάδα κατατάσσει οικισμούς παλαιότερους από το 17ο αιώνα που σώζονται μέχρι σήμερα και αυτοί σύμφωνα με τον Μοσχονά είναι:

Τα χωριά Ποριαράτα, Βλαχάτα και Σιμωτάτα.

Στη δεύτερη ομάδα κατατάσσει οικισμούς παλαιότερους του 17ου αιώνα

οι οποίοι δεν σώζονται σήμερα.

Στην κατηγορία αυτή  ο Μοσχονάς κατατάσσει τα Τσιφάτα , που ερείπιά του υπάρχουν ακόμη κοντά στα Σιμωτάτα.

Μια σωζόμενη από το  παλαιό χωριό  εκκλησία με τοιχογραφίες η Αγία Παρασκευή έχει συντηρηθεί και λειτουργεί σχεδόν σαν Μουσείο.

Στην τρίτη  κατηγορία  κατατάσσει οικισμούς ,που αναφέρονται για πρώτη φορά το 17ο αιώνα και εξακολουθούν να υπάρχουν και στην εποχή μας.

Σαν τέτοιους αναφέρει τα χωριά  Μουσάτα και Λουρδάτα.

Τέλος στην τετάρτη ομάδα κατατάσσει οικισμούς που για πρώτη φορά αναφέρονται το 17ο αιώνα , αλλά δεν σώζονται στις μέρε μας.

Σ’ αυτή την κατηγορία από τους επτά οικισμούς  του 1678 της Εικοσιμίας  κατατάσσει έναν οικισμό ο οποίος δεν σώζεται σήμερα και φέρει το όνομα « Καρουσάτα».

Στη θέση του οικισμού αυτού σήμερα υπάρχει το  αντίστοιχο τοπωνύμιο

«Καρούζα» σε θέση Β.Δ. του οικισμού Ποριαράτα και σε μικρή απόσταση από αυτόν.

Σώζονται ακόμη τα ερείπια μιας μικρής εκκλησίας του παλαιού αυτού οικισμού με την ονομασία «Αγία Κυριακή»

Εκεί κοντά μετασεισμικά αναπτύχθηκε ένας νέος μικρός οικισμός που πήρε το όνομα της παλαιάς αυτής εκκλησίας και ονομάζεται Αγία Κυριακή.

Σύμφωνα λοιπόν με τα ιστορικά στοιχεία που παραθέσαμε ο οικισμός Μουσάτα μαζί με τα Λουρδάτα είναι οι νεώτεροι οικισμοί της Εικοσιμίας και ο Μοσχονάς τοποθετεί την ίδρυσή τους στις αρχές του 17ουαιών;α βασιζόμενος προφανώς στις ιστορικές πληροφορίες του φοροδοτικού πίνακα του 1678.

Προγενέστερο  σοβαρό και κάπως αξιόπιστο ιστορικό έγγραφο από το φοροδοτικό πίνακα του 1678 μπορούμε να θεωρήσουμε σύμφωνα με τον Ηλία Τσιτσέλη την απογραφή του 1583 που έκανε ο  γραμματέας των Βενετών Πέτρος Καστροφύλακας.

Από το 1583 μέχρι το 1678  το μεταξύ χρονικό διάστημα των δύο απογραφών. ανέρχεται σχεδόν στον ένα αιώνα ,κάπου ενενήντα πέντε χρόνια. Μέσα σε αυτό το μακρύ χρονικό  διάστημα, πολλά πράγματα θα μπορούσαν να έχουν συμβεί γύρω από την εμφάνιση νέων οικισμών και απλώς οι πολύ νέοι με την χρονολογία αυτή οικισμοί , να μην έχουν καταγραφεί.

Ο Ηλίας Τσιτσέλης αφιερώνει ολόκληρο κεφάλαιο γύρω από την απογραφή του 1583 με τα σχετικά σχόλια .(Κεφαλληνιακά Σύμμικτα Τόμος 2ος σ.662)

Λέει λοιπόν ότι η απογραφή αυτή  «..δεν διεξήχθη κατά σύστημα επιστημονικόν, ίνα προκύψωσιν εξ αυτής ακριβή περί πληθυσμού και των παρεπομένων τούτω  σχετικών  ακριβή εξαγόμενα.

Προφανής τυγχάνει τω ειδότι τα της Νήσου η ατέλεια του πίνακος.

Πλείστα χωρία ουδέ σημειούνται. Ουδέν σύστημα κατατάξεως ετηρήθη κατά περιοχάς ,η κατ’ αλφαβητικήν τάξιν. Τα χωρία φέρονται αναμίξ μεταπηδώντα από τινος περιοχής εις άλλην απωτάτω κειμένην.

Άλλων αι ονομασίαι  εισί τερατωδώς παρηλλαγμέναι ,ώστε δυσκολωτάτη αποβαίνει η αναγνώρισις αυτού και η ταύτισις προς τα νυν.

Άλλα απαντώσιν και δις. Ενίοτε εύρηνται  περιοχαί συλλήβδην ,ενώ γίνεται μνεία περί πολλών χωρίων εκείναις ανηκόντων. Ταύτα βεβαίως προήλθον και εκ κακογραφίας του πρωτοτύπου και εξ επιπολαίου και αμελούς αυτού ερεύνης ,αλλ’ εξαιρέτως εκ της αμεθόδου και αδεξίας διεξαγωγής της εργασίας. Οπωσδήποτε ο πίναξ πληροφορεί ημάς ικανά ,εν οις και περί πολλών χωρίων μη σωζομένων νυν ,αν μη εν τούτοις περιλαμβάνονται και πολλά θεωρηθέντα ως παρεφθαρμένως  σημειωθέντα, ίσως και δυσδιανάγνωστα, καθώς και περί νεωτέρων της απογραφής ιδρυθέντων χωρίων και συνοικισμών .

Η απογραφή εύρηται εν Pietro Castrofilaca ,Cod.Ital.bibl.S.Marco  Clas.,cod.1995,fogl.351».

 

Από τα σχόλια αυτά του Ηλία Τσιτσέλη  συμπεραίνουμε ότι η αξιοπιστία του φοροδοτικού πίνακα του Πέτρου Καστροφύλακα είναι διάτρητη και γέμει λαθών. Εκείνο όμως που    ενδιαφέρει είναι  ότι  το γεγονός  αυτό

της πλημελούς δηλ. καταγραφής  δεν διέλαθε της προσοχής του Τσιτσέλη και η σημασία της  άποψής  του αυτής   αναδεικνύεται μέσα από την πρότασή του «Πλείστα χωρία ουδέ σημειούνται»

Το εδάφιο αυτό  οδηγεί στο συμπέρασμα μαζί με άλλες ιστορικές ενδείξεις ότι το χωριό   Μουσάτα είχε ιδρυθεί το 1583, όταν έλαβε χώρα η απογραφή και απλώς δεν ανεφέρθη  εκεί ,  όπως ακριβώς συνέβη και με άλλα χωριά

Ιστορικές αποδείξεις δεν έχω  για να θεμελιώσω τη θεωρία  αυτή για την ύπαρξη δηαδή του χωριού Μουσάτα το 1583 ,αλλά μόνο ενδείξεις επικαλούμενος συγχρόνως και  ορθολογικά επιχειρήματα.

Κατά την χρονική περίοδο από το 1550 έως το 1584 στην περιοχή της Εικοσιμίας όπως έχω γράψει και αλλού , κατοικούν πολλές οικογένειες Γεωργόπουλων , οι οποίες έχουν κτήματα στο Φαγιά ,στα Χαμοσπήλια και σε άλλες τοποθεσίες γύρω από το χωριό ,όπως αναφέρονται σε νοταριακά έγγραφα της εποχής.

Σημειώνω εδώ ότι το τοπωνύμιο «Χαμασπήλια» που αναφέρεται σε νοταριακό έγγραφο του νοτάριου του Κάστρου Γιάκουμου Σουριάνου  το 1583 διατηρείται και στις μέρες μας ,όπου  πολλοί Γεωργόπουλοι από τα Μουσάτα έχουν κτήματα εκεί κυρίως αμπέλια ,μια και η θέση αυτή βρίσκεται στη ζώνη της ρομπόλας.

Δεδομένου ότι η πρώτη ιστορική παρουσία εποίκου από το Μωριά με το επώνυμο Γεωργόπουλος έχει καταγραφεί το έτος 1550 από την ερευνήτρια και ιστορικό  κα Ζαπάντη στο έργο της «Κεφαλονιά 1500-1571 φαίνεται ότι οι Γεωργόπουλοι έκτοτε  κατοικούν στην περιοχή  και ιδρύουν το χωριό Μουσάτα  καλλιεργώντας  γύρω κτήματα με ,αμπέλια και ελιές.

Βέβαια οι δυσκολίες  επιβιώσεως   που αντιμετώπισαν  οι πρώτοι Γεωργόπουλοι ,που εγκαταστάθηκαν πρώτα  στην περιοχή της Εικοσιμίας

κα εν συσεχεία στο χωριό Μουσάτα που ίδρυσαν οι ίδιοι λίγο αργότερα, υπήρξαν τραγικές.

Λόγω του ορεινού και δύσβατου  εδάφους  και των  μεγάλων αποστάσεων που οι  άνθρωποι  αυτοί έπρεπε να διανύσουν για να φθάσουν στα κτήματά τους ,ένα πρόβλημα που σίγουρα τους απασχόλησε  και που έπρεπε  να βρουν ταχύτατα λύση  ήτανε και ο τόπος της κατοικίας τους .

Στην αρχή προτού ιδρύσουν το χωριό Μουσάτα, για αρκετό διάστημα

αφ’ ότου θα είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή σίγουρα  θα έμεναν σε κάποιο άλλο χωριό , με κριτήριο πάντα  την όσο το δυνατό  κοντινότερη απόσταση του χωριού αυτού από τα κτήματά τους.

Σαν τέτοια χωριά δύο μόνο από τα χωριά της Εικοσιμίας  παρουσιάζουν

ένα τέτοιο ελκυστικό κριτήριο και αυτά είναι τα δύο χωριά από τα παλαιότερα της Εικοσιμίας  τα Ποριαράτα  Δυτικά και τα Βλαχάτα Ανατολικά

Αυτά τα δύο χωριά ακόμα και σήμερα είναι τα γειτονικά χωριά με την κτηματική περιουσία των Γεωργόπουλων..

Γι’ αυτό όταν τελικά επελέγη η θέση από τους γενάρχες μαςΓεωργόπουλους

για να κτισθεί το χωριό , αυτό κτίσθηκε   ανάμεσα στα Ποριαράτα και στα Βλαχάτα.

Η θέση όμως όπου οι πρόγονοί μας επέλεξαν για να ιδρύσουν το χωριό Μουσάτα υπήρξε προβληματική.

Ήτανε μία θέση, από χωροταξική άποψη  καταφανώς μειονεκτική, γιατί ένας απειλητικός χείμαρρος με το όνομα «Βαρούνι» διέσχιζε την περιοχή

με τα δύο παρακλάδια του ,έχοντας λεκάνη περισυλλογής ομβρίων υδάτων

τις απότομες και εν μέρει άδεντρες και γυμνές  νοτιοανατολικές  κλιτύες του Αίνου.

Από τα παλιά χρόνια διασώζονται ιστορίες στα χείλη των παλαιότερων κατοίκων οι οποίες μιλάνε για πλημμύρες σπιτιών και πνιγμούς ζώων ιδιαίτερα κοπαδιών που έβοσκαν αμέριμνα πριν από την βροχή στις πλαγιές του βουνού , λίγο πριν φουσκώσει ο χείμαρρος.

Βέβαια το χωριό δεν χτίστηκε μέσα σε ένα χρόνο η σε δύο.

Στην αρχή θα κτίσθηκαν ίσως δυό τρία σπίτια από τους πρώτους Γεωργόπουλους και χρόνο με το χρόνο θα κτιζόντουσαν και τα άλλα.

Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι τριάντα τρία χρόνια μετά την εγκατάσταση στην Εικοσιμία του πρώτου Γεωργόπουλου ο πυρήνας του οικισμού Μουσάτων, θα είχε ήδη συγκροτηθεί. Απλά η απογραφή του 1583 που σύμφωνα με τον Τσιτσέλη είχε παραλείψει ένα σωρό χωριά  παρέλειψε ίσως  και το δικό μας .

Δεν είναι τυχαίο ότι  προσεισμικά κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου Μουσάτων και Β.Α. σε μικρή απόσταση σωζόντουσαν   ερείπια του παλαιού οικισμού ο οποίος είχε καταστραφεί μάλλον  από μεγάλο σεισμό που αναφέρει και ο Τσιτσέλης, πριν από την απογραφή του Πέτρου Καστροφύλακα.

Σημειώνει ο Τσιτσέλης ότι  το έτος 1580 :«Μέγας σεισμός εν ταις Ιονίοις νήσοις.

Διετάχθησν οι καλλιεργηταί σταφίδος να εισφέρωσιν το ήμισυ της εσοδείας  προς όφελος της Κοινότητος.»

Αν ο οικισμός είχε τότε   μόνο μερικά σπίτια , που ερειπώθηκαν με τον σεισμό αυτόν ,να  και μια ακόμα πιθανή  αιτία,  που δεν αναφέρθηκαν τα Μουσάτα στην απογραφή που ακολούθησε τρία χρόνια μετά, το 1583.

Κατά την περίοδο αυτή που είναι η περίοδος της μεσαιωνικής Κεφαλονιάς τα τέσσερα χωριά της Εικοσιμίας , που αναφέρονται με τους αντίστοιχους κατοίκους είναι:(Τσιτσέλης  τόμος 2οςσελ.665)

Τα Ποριαράτα με 72 κατοίκους ,τα Βλαχάτα με 64 κατοίκους τα Τσιφάτα με 70 κατοίκους και τα Σιμωτάτα με 45 κατοίκους.

Τα Τσιφάτα όπως αναφέραμε  δεν υπάρχουν σήμερα. Οι λόγοι της εξαφάνισης του χωριού αυτού παραμένουν άγνωστοι.

Ίσως να καταστράφηκε από μεγάλο σεισμό και οι κάτοικοί του το εγκατέλειψαν.

Μαζί με τα Καρουσάτα η Καρουζάτα είναι οι δύο παλαιοί οικισμοί που δεν υπάρχουν σήμερα στην ευρύτερη περιφέρεια της Εικοσιμίας.

Κων/νος Παν.,Γεωργόπουλος- Πακιόλος.

 

About Κώστας Γεωργόπουλος

Γεννήθηκα στην Κεφαλονιά ,Τελείωσα το Βαλλιάνειο Γυμνάσιο Κεραμιών με το άριστα (19,40). Μπήκα πρώτος με το άριστα(9.ο9) χωρίς φροντιστήριο στις προσαρτημένες σχολές του Ε.Μ.Π. (ΣΥΠ) όπου πήρα πτυχίο ισότιμο πολιτικού μηχανικού Τ.Ε Προτού υπηρετήσω στρατιώτης εργάσθηκα στο Υπουργείο Αποκαταστάσεως σεισμοπλήκτων νήσων στο Κ8 γραφείο με προιστάμενο τον πολ.μηχ.Κέπετζη και εν συνεχεία στο γραφείο Νομομηχανικού Κεφαλονιάς με προιστάμενο τον πολ.μηχ. Κουκλάδα . Επέβλεψα διάφορα έργα όπως το Σουηδικό Νοσοκομείο Σάμης ,δωρεά της Σουηδίας που στον καιρό του προσέφερε πολύτιμες υπηρεσίες στους σεισμοπαθείς της Κεφαλονιάς. Μετά το στρατιωτικό εργάσθηκα στην τεχνική εταιρία Φραγκάκου -Φραγκάκη που κατασκεύασε τα κυριότερα κτίρια του Δημοσίου στο Αργοστόλι όπως το Διοικητήριο ,το Μουσείο και το Δικαστικό Μέγαρο Επέβλεψα την κατασκευή του Μουσείου και του Δικαστικού μεγάρου. Επέβλεψα επίσης πολλές ιδιωτικέ κατοικίες στο Αργοστόλι που κατασκευάσθηκαν από την Τ.Εταιρία Φραγκάκου , όπως και ολόκληρο το χωριό Προκοπάτα που κατασκεύασε η εταιρία με δαπάνες του εφοπλιστή Μαρκεσίνη. Η αποχώρηση από την εταιρία έγινε με δική μου βούληση για λόγους οικογενειακούς. Μετά την αποχώρησή μου από την Εταιρία εργάσθηκα στο Υπουργείο Γεωργίας -(Τοπογραφική υπηρεσία-) εκτελώντας διάφορα έργα ανά την Ελλάδα τοπογραφικής κυρίως φύσεως όπως χαράξεις αρδευτικών έργων στο έδαφος,αποτυπώσεις εκτάσεων και κτηματολόγια,.ρυμοτομίες σε πόλεις και χωριά και διανομές εκτάσεων σε ακτήμονες.Στη Θεσσαλία και στην Πελοπόννησο εκτέλεσα επίσης( ύστερα από εφαρμογές χαράξεως αρδευτικών έργων στο έδαφος και συντάξεως κτηματολογικών στοιχείων ) αναδασμούς σε εκτάσεις 200000 και πλέον στρεμμάτων , που συνετέλεσαν τα μέγιστα στην ανάπτυξη του Γεωργικού εισοδήματος της χώρας συγκεντρώνοντας την κατατεμαχισμένη ιδιοκτησία των αγροτών και εξοπλίζοντας με τεχνολογικό υπόβαθρο , τα κατά τα άλλα πλούσια εδάφη τους , με νερό, δρόμους επικοινωνίας και καλή αποστράγγιση. Το 1974 έκανα μεταπτυχιακό ( master) στο Saint Gall Ιnst.(SSPO) της Ελβετίας στη Φωτογραμμετρία αποκτώντας ένα διεθνές Diploma στο αντικείμενο αυτό.. Αυτό με λίγα λόγια υπήρξε το έργο μου.. Είμαι ήδη συνταξιούχος του Δημοσίου και τον περισσότερο χρόνο μου αναλώνω στην Κεφαλονιά οπου και μένω στο χωριό Μουσάτα με τη σύζυγό μου. Ασχολούμαι με τη συγγραφή καθώς και με την ποίηση .Διατηρώ μια λογοτεχνική ιστοσελίδα και εκεί δημοσιεύω τις εργασίες μου,που δεν έχουν εκδοθεί (Διηγήματα,χρονικά ,ευθυμογραφήματα ιστορικά και δοκίμια) αλλά επίσηςλυρική και σατιρική ποίηση δική μου και του πατέρα μου.Ο πατέρας μου υπήρξε καταξιωμένοος σατιρικός ποιητής, συνεργάτης του σπουδαίου Μολφέτα στο φημισμένο ΖΙΖΑΝΙΟ της Κεφαλονιάς.Το καλοκαίρι του 2ο14 εξέδωσα ολόκληρο το ποιητικό μου έργο και το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου καταξιώθηκα ένα Α βραβείο σε έναν διεθνή διαγωνισμό για τη ρότα του Οδυσσέα που είχε προκηρύξει η UNESCO..H ιστοσελίδα μου είναι: www.kostaspak.gr και το e mail μου :pak1953@gmail.com
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>